Jarosław Kosiaty
![]() Zofia Kucówna. Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe. 6. kwietnia br. odeszła od nas Zofia Kucówna (1933-2024) - aktorka teatralna i filmowa, pedagog i pisarka. Chciałbym zachęcić Was do przeczytania jej wspomnień, zawartych w wydanej w 2000 roku książce "Zapach szminki". Oto fragment: "Grałam w pewnej bajce w "Teatrze Młodego Widza" w Krakowie. To były
moje początki. Któregoś dnia oznajmiono nam, że na widowni będziemy mieli
niewidome dzieci, więc proszeni jesteśmy o bardzo wyraźne, dbałe mówienie.
Byliśmy przyzwyczajeni do dziecinnego hałasu w trakcie przedstawienia.
Do trzaskania fotelami, do przesiadania się, wiercenia... A tu cisza jak
makiem zasiał. Jakby nikogo nie było na sali. Główki pospuszczane w dół,
ramiona uniesione do góry, na niektórych kolanach pluszowe misie lub lalki.
I tak przez cały spektakl. I tylko drgania powietrza poruszonego dziecinnymi
emocjami, jakiś prąd przebiegający między nimi a nami. Braw na zakończenie
też nie było. Dzieciaki pozsuwały się z krzeseł i wielką, zlepioną gromadą
wtarabaniły się za kulisy, przyprowadzone przez opiekunów, żeby nas "zobaczyć"
z bliska. Małe rączki chodziły po naszych twarzach, włosach, rękach, kostiumach.
Staliśmy zamurowani. Tak cisi, jak one przed chwilą, natomiast dzieci rozćwierkały
się. Szczęśliwe, radosne, podniecone. Jedna z dziewczynek powiedziała:
Niewidzialny świat Liczba osób niewidomych i dotkniętych poważnymi schorzeniami wzroku w Polsce jest trudna do oszacowania. Dane GUS wskazują na ok. 1,8 mln osób z dysfunkcją wzroku, w tym ok. 100 tys. to osoby całkowicie niewidome. Na stronie Polskiego Związku Niewidomych psycholog Maria Bielecka podaje liczne przykłady - od starożytności po czasy współczesne - wybitnych osób niewidomych: "Niewidomym był legendarny Homer. Jako postaci historyczne można wymienić niewidomych regentów i wodzów: Ludwik III z Prowansji, Bela II Węgierski, Bolesław III z Czech, Magnus IV z Norwegii, Izaak II, Andronikus IV, Paleolog z Bizancjum, Amagono-Mikoto książę japoński. Historyczną postacią był również Jan Żiżka, który po utracie wzroku nadal był wodzem Husytów i w XV wieku skutecznie walczył z krucjatami organizowanymi przez cesarza - m.in. w 1421 roku pobił Zygmunta Luksemburskiego pod Kuttenbergiem. Był twórcą nowej strategii wojennej. Didymus z Aleksandrii (308-398) wzrok utracił w czwartym roku życia. Zajmował się geometrią, filozofią i teologią. Był profesorem na uniwersytecie w Aleksandrii i wybitnym teologiem. Dzięki pracy naukowej wszedł na stałe do historii Kościoła. Mikołaj Sannderson (1682-1739) był Anglikiem. Wzrok utracił w pierwszym roku życia. Został profesorem matematyki. Propagował teorie Newtona. Franciszek Huber urodził się w 1750 roku w Genewie. Wzrok stracił we wczesnej młodości. Prowadził działalność naukową z dziedziny pszczelarstwa. Jego fundamentalne dzieła z teorii i praktyki pszczelarstwa zachowały aktualność do czasów współczesnych. Do dziś nie zostało podważone żadne z jego wielkich odkryć. Taha Husejn urodził się w 1889 roku - niewidomy od dzieciństwa. Był ministrem oświecenia publicznego Egiptu, rektorem uniwersytetu w Aleksandrii i przede wszystkim wielkim pisarzem. Stworzył wiele wybitnych dzieł literackich. W Polsce ociemniały Stanisław Bukowiecki, wybitny prawnik, po I wojnie światowej był ministrem sprawiedliwości, wiceprzewodniczącym komisji kodyfikacji prawa i prezesem Prokuratorii Generalnej. Ze współczesnych polskich niewidomych i słabowidzących pisarzy wymienić można: Jerzego Szczygła, Andrzeja Bartyńskiego, Jadwigę Stańczak, Jana Grabowskiego, Jana Kurczaba, Stanisława Leona Machowiaka, Napoleona Mitraszewskiego i Zbigniewa Przyrowskiego. Współcześni niewidomi mają liczące się osiągnięcia w muzyce. W październiku 2000 roku w XIV Konkursie Chopinowskim uczestniczył niewidomy Japończyk Kakehashi Takeshi. Pianista zakwalifikował się do II etapu. Przypomnieć również należy tak sławnych niewidomych muzyków, jak Ray Charles, Steve Wonder czy tenor Andrea Bocelli, a także polskiego, nieżyjącego już niewidomego pianistę jazzowego Mieczysława Kosza.
![]() Steve Wonder i Andrea Bocelli. Źródło: Wikipedia. Obecnie w Polsce niewidomi i słabowidzący pracują zawodowo jako: matematycy, informatycy, tłumacze, ekonomiści, socjologowie, masażyści, prawnicy, literaci, a także w innych zawodach, np. jako szczotkarze. Prowadzą również własne przedsiębiorstwa." Nora, Sonia i Lady Makbet Wróćmy do Zofii Kucówny. Znana aktorka i pisarka przyszła na świat 12 maja 1933 roku w Warszawie. W 1955 roku ukończyła studia na Wydziale Aktorskim Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie, gdzie studiowała na roku m.in. z Jerzym Grotowskim i Aliną Obidniak. 26 listopada tego roku zadebiutowała w krakowskim Teatrze Młodego Widza w widowisku "Ballady i romanse" według Adama Mickiewicza w reżyserii Haliny Gallowej. Do jej najważniejszych ról teatralnych należały Nora w "Domu lalki" Henryka Ibsena (1958), Panna Młoda w "Weselu" Stanisława Wyspiańskiego (1963), Sonia w "Zbrodni i karze" według Fiodora Dostojewskiego (1964), Pani Wąsowska w "Panu Wokulskim" według "Lalki" Bolesława Prusa (1967), królowa Gertruda w "Hamlecie" Shakespeare'a z Danielem Olbrychskim w roli tytułowej (1970), Lady Makbet w "Makbecie" (1972), Fedra w "Fedrze" Racine'a (1977) oraz Jean Horton w "Kwartecie" Harwooda (2000). W 1959 roku rozpoczęła współpracę z Teatrem Telewizji, w którym zagrała kilkadziesiąt ról. Pracowała również jako pedagog, wykładała wiersz na Wydziale Aktorskim Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. Jest autorką kilku książek biograficzno-wspomnieniowych: "Zatrzymać czas" (1990), "Zdarzenia potoczne" (1993), "Zapach szminki" (2000), "Szara godzina" (2012) oraz zbioru felietonów "Opowieści moje" (2000). Przez wiele lat angażowała się w działalność Związku Artystów Scen Polskich, zwłaszcza na rzecz Domu Aktora w Skolimowie. Jej pierwszym mężem był Jan Mayzel. W latach 1976-1989 była żoną Adama Hanuszkiewicza. "Zatrzymać czas" Z pierwszej książki Zofii Kucówny "Zatrzymać czas", wydanej 34 lata temu, pochodzi jeden z moich ulubionych fragmentów:
Trzy lata po "Zatrzymać czas" ukazała się kolejna książka Zofii Kucówny "Zdarzenia potoczne" (1993). To z niej pochodzą poniższe fragmenty:
O swoim życiu Zofia Kucówna mówiła: "Popełniałam rzeczy rozkoszne i okropne. Jednych i drugich nie żałuję. Dowodzą mi dziś, że byłam do nich zdolna i dają głupią, bo głupią, ale satysfakcję."
lek. Jarosław Kosiaty
Listy z krainy snów (www.wiersze.co) "Biuletyn Okręgowej Izby Lekarskiej w Koszalinie" nr 2 (206), marzec-kwiecień 2024 e-mail: jkosiaty@wp.pl
|